Od 12 sierpnia 2026 r. do obrotu będą mogły trafiać wyłącznie opakowania do kontaktu z żywnością o ograniczonej zawartości substancji PFAS. Już teraz polskie firmy przygotowują się do tych zmian, poszukując informacji i odpowiedzi na wiele pytań towarzyszących nowym regulacjom.
PFAS, czyli substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS) są odporne na wodę, tłuszcz i brud, dlatego są wykorzystywane do produkcji powłok naczyń, przyborów kuchennych, maszyn produkcyjnych oraz antyadhezyjnych powłok opakowań. Ich specyficzna budowa chemiczna sprawia, że wykazują wysoką stabilność chemiczną i fizyczną oraz niewielką podatność na degradację.
– Niestety, m.in. w ramach monitoringu UE stwierdzono, że związki te zanieczyszczają faunę i florę, migrują do żywności oraz wody pitnej, stwarzając potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzi. Wybrane PFAS klasyfikowane są jako substancje rakotwórcze, mutagenne, działające szkodliwie na rozrodczość — w tym oddziałujące na laktację lub poprzez laktację — oraz wykazujące toksyczność narządową – wyjaśnia dr hab. inż. Patrycja Wojciechowska, prof. UEP, ekspertka Stowarzyszenia Natureef. PFAS zawierają wiązania węgiel–fluor, które należą do najsilniejszych w chemii organicznej. Oznacza to, że są one odporne na rozkład zarówno podczas użytkowania, jak i po uwolnieniu do środowiska, co sprzyja ich kumulowaniu się i długotrwałej obecności w otoczeniu. Ponadto większość PFAS łatwo się rozprzestrzenia, pokonując znaczne odległości od miejsca emisji.
Nieuniknioną konsekwencją obecności PFAS w materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością jest narażenie konsumentów na te substancje. Ze względu na brak wartości progowych dla zagrożeń związanych z PFAS, narażenie wynikające z kontaktu żywności z takimi materiałami stanowi niedopuszczalne ryzyko dla zdrowia człowieka. W związku z tym konieczne jest ograniczenie obecności PFAS w opakowaniach mających kontakt z żywnością. Służyć temu ma art. 5 unijnego rozporządzenia PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) – Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, zmiany rozporządzenia (UE) 2019/1020 i dyrektywy (UE) 2019/904 oraz uchylenia dyrektywy 94/62/WE. Zgodnie z nim od 12 sierpnia 2026 r. na unijny rynek nie będzie można wprowadzać opakowań do kontaktu z żywnością zawierających ściśle określone lub wyższe poziomy PFAS. Rozporządzenie PPWR ustanawia progi bezpieczeństwa dla pojedynczych substancji oraz dla łącznej zawartości PFAS, a także nakłada m.in. na wytwórców i importerów obowiązek dostarczenia — w określonych przypadkach — dowodu dotyczącego ilości fluoru.
– Substancje PFAS od lat znajdują się w centrum zainteresowania Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA), nie tylko w odniesieniu do branży opakowań. 20 sierpnia 2025 r. ECHA opublikowała zaktualizowaną propozycję ograniczenia rozporządzenia REACH (Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów) dotyczącą stosowania substancji per- i polifluoroalkilowych. Dokument został wspólnie przygotowany przez władze Danii, Niemiec, Holandii, Norwegii i Szwecji. Uwzględniono w nim ponad 5,6 tys. komentarzy z konsultacji społecznych z 2023 r. oraz przeprowadzono dodatkowe analizy dla ośmiu sektorów, m.in. medycznego, wojskowego, tekstylnego i przemysłowego. Oprócz całkowitego zakazu rozważono także alternatywne opcje ograniczeń, pozwalające na dalsze stosowanie PFAS w ściśle kontrolowanych warunkach – mówi dr hab. inż. Patrycja Wojciechowska.
– Co wchodzące w życie zmiany oznaczają dla firm opakowaniowych i spożywczych? Jak rozumieć limity i obowiązki określone w art. 5 PPWR? Jak w praktyce przygotować się na przepisy obowiązujące od 12 sierpnia? Od polskich firm dociera do nas mnóstwo pytań dotyczących tych zagadnień – mówi Jaśmina Solecka, prezes Stowarzyszenia Natureef, organizacji zrzeszającej wiodących producentów opakowań i żywności w Polsce.
– Odpowiedzi na nie udzielą eksperci podczas webinaru Natureef, który odbędzie się 10 lutego. W wydarzeniu wezmą udział specjaliści ze współpracujących z naszym stowarzyszeniem europejskich organizacji branżowych i firm: Brecht Van Der Hoeven z Pack4Food, Christopher McElroy z LGC Group, reprezentujący również projekt ScreenFood, Pieter Samyn z SIRRIS oraz Tomasz Trąd z SGS Polska. Webinar, poświęcony praktycznym implikacjom rozporządzenia PPWR oraz zagadnieniom związanym z PFAS, skierowany jest do producentów opakowań, przetwórców i użytkowników końcowych. Zgromadzi on także czołowych ekspertów z polskich instytutów badawczych oraz przedstawicieli przemysłu.
Udział w webinarze Natureef nt. PFAS jest bezpłatny. Do wzięcia udziału wymagana jest jednak rejestracja na stronie Natureef: https://natureef.pl/webinar-natureef-ppwr-and-pfas/. Spotkanie online odbędzie się w języku angielskim.
Wydarzenie organizowane będzie w ramach projektu BeFORE „Wpływ procesu formowania i pakowania na innowacyjne i recyklowalne, wysokobarierowe materiały opakowaniowe z tworzyw sztucznych oraz papieru”, współfinansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach 37. inicjatywy CORNET.
